Κείμενο: του συνεργάτη της Εταιρείας κ. Γεώργιου Σπ. Μπαρμπαρούση
Δρ. Φιλοσοφίας, ΕΔΙΠ, Τμήμα Φιλοσοφίας ΕΚΠΑ
Οι αγώνες των Πρεβεζάνων, αλλά και όλων των Ηπειρωτών, να αποτινάξουν τον ζυγό της σκλαβιάς έχουν μακρά ιστορία, αφού άρχισαν από τα πρώτα χρόνια της οθωμανικής κατάκτησης. Όλους αυτούς τους σκοτεινούς αιώνες για τον Ελληνισμό δεν έκυψαν ποτέ το κεφάλι. Δεν έσβησε ποτέ από την καρδιά τους η σπίθα της ελευθερίας, η οποία από τη φύση του χαρακτηρίζει τον Ελληνισμό. Όλους αυτούς τους ζοφερούς αιώνες για τον Ελληνισμό η Ήπειρος, η κοιτίδα των Ελλήνων, κρατούσε πάντα ακμαία και θαλερή τη Δρυ του Διός, δένδρο σύμβολο της δύναμης και της αιωνιότητας. Όμως, στυγεροί και αιμοδιψείς δυνάστες (ΟΘωμανοί, Βενετοί, Γάλλοι, Αλή πασάς) επέφεραν τα μέγιστα δεινά και στον Ελληνισμό της Ηπείρου.
Η περιοχή της Πρέβεζας υπέστει πολλά δεινά και μετά την αποτυχία της Επανάστασης στην Ήπειρο το 1821. Έτσι, όλα αυτά τα χρόνια, πολλοί Ηπειρώτες κατέφυγαν στην κοντινή Αιτωλοακαρνανία: σήμερα ο μισός πληθυσμός της έχει Ηπειρωτική καταγωγή, αν λάβουμε υπόψην πως σε αυτή εγκαταστάθηκε η πλειοψηφία των Σουλιωτών (κυρίως σε Αγρίνιο, Μεσολόγγι και Ναύπακτο).
Η πολυπόθητη ελευθερία για την Πρέβεζα και ολόκληρη την Ήπειρο ήρθε αρκετά χρόνια μετά την ίδρυση του Ελληνικού Βασιλείου με τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο (1912-13). Ο Ελληνικός Στρατός απελευθέρωσε την Πρέβεζα στις 21 Οκτωβρίου 1912, μετά τη νίκη του επί των Τούρκων στη Μάχη της Νικόπολης (20 Οκτ. 1912). Η ημέρα μένει άσβεστη στη μνήμη των Πρεβεζανων και όλων των Ηπειρωτών, αλλά και όλων των Ελλήνων, αφού στη συνέχεια ο Ελληνικός Στρατός άρχισε την ένδοξη πορεία του, απελευθέρωσε όλη την Ήπειρο και τελικά ανάγκασε τον Εσάτ πασά των Ιωαννίνων να παραδοθεί τον Φεβρουάριο του 1913 και να αναρτηθεί στις επάλξεις της πόλης η Ελληνική σημαία.
Οι αγώνες των Ηπειρωτών, που άρχισαν με τον Διονύσιο τον φιλόσοφο (σκυλόσοφο) το 1611 και συνεχίστηκαν όλους αυτούς τους αιώνες, με πρωτεργάτες τους ανυπότακτους Σουλιώτες, το 1912 επιτέλους δικαιώθηκαν. Η ελευθερία θέλει αρετή και τόλμη και οι Ηπειρώτες τις είχαν και τις έχουν. Το επέδειξαν και σε δεκάδες αγώνες και μάχες στις οποίες έλαβαν μέρος κατά τη διάρκεια της Επανάστασης σε ολόκληρο τον ελλαδικό χώρο, από το Μεσολόγγι μέχρι τη Γραβιά και από την Αττική μέχρι την Πελοπόννησο.
Η πόλη, η γεννέτειρα του ξακουστού οπλαρχηγού Οδυσσέα Ανδρούτσου και άλλων σπουδαίων οπλαρχηγών, η πόλη που πρόσφερε πολλές θυσίες, αγωνιστές -και που είχε στα βόρειά της σκληροτράχηλους και σπουδαίους μαχητές- ενώθηκε επιτέλους με τον ελληνισμό της νοτίου Ελλάδας και μαζί ολοκλήρωσαν τους προαιώνιους πόθους του έθνους, την απελευθέρωση σχεδόν όλου του Ελληνισμού.
Η 21η Οκτωβρίου επιτέλους ολοκλήρωσε τις προσπάθειες και δικαίωσε τις θυσίες των Πρεβεζάνων και γενικότερα του Ελληνισμού της Ηπείρου. Αποτέλεσε και αποτελεί ορόσημο και οδηγό για όλο τον Ελληνισμό. Είναι μια ακόμα ημέρα εθνικής ανάτασης. Ημέρα δικαίωσης μακροχρόνιων αγώνων με αιματηρές θυσίες και εκατόμβες νεκρών.
